Wybory do Krajowej Rady Sądownictwa 2026
Poradnik sędziego
Na mocy odesłania przewidzianego w art. 187 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sposób wyboru członków Krajowej Rady Sądownictwa uregulowany został w przepisach ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o Krajowej Radzie Sądownictwa. Sędziowska część składu Rady wybierana jest w oparciu o regulacje art. 9a – 11e tej ustawy, dodane do niej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw obowiązującej od 17 stycznia 2018 roku w niezmienionym kształcie.
Zgodnie ze wskazaną ustawą to Sejm wybiera spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych 15 członków Rady na wspólną czteroletnią kadencję, w miarę możliwości uwzględniając potrzebę reprezentacji w Radzie sędziów poszczególnych rodzajów i szczebli sądów.
Uchwalenie wskazanego aktu prawnego, jego wejście w życie oraz stosowanie, funkcjonowanie ukształtowanego w oparciu o niego konstytucyjnego organu Państwa, jak również rezultaty jego działalności (przede wszystkim powołania sędziowskie dokonywane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Rady), stały się przedmiotem zaciekłego i wielopłaszczyznowego sporu o charakterze politycznym, prawnym i społecznym, jak również jednym z wielu zarzewi wciąż narastającej polaryzacji społeczeństwa, jak również środowiska sędziowskiego. Wybór i działalność kolejnych 2 sędziowskich składów Krajowej Rady Sądownictwa funkcjonujących podczas czteroletnich kadencji w latach 2018 – 2022 oraz 2022 – 2026, stanowiły jedne z głównych osi tzw. sporu o praworządność, w ramach którego poddane one zostały bardzo ostrej krytyce ze strony ówczesnej opozycji parlamentarnej oraz części środowiska sędziowskiego skupionej głównie wokół najbardziej rozpoznawalnych członków największych stowarzyszeń sędziowskich.
Obecnie natomiast – w związku ze zbliżającym się końcem kadencji sędziowskich członków Rady (co nastąpi 12 maja 2026 roku) i wobec niedokonania jakichkolwiek zmian legislacyjnych dotyczących sposobu wyboru członków Rady – dotychczasowi krytycy obowiązujących regulacji, funkcjonowania tego organu, a w szczególności kandydowania do Rady oraz szeroko pojętych czynności podejmowanych w związku z procedurą wyboru sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa (w szczególności składania podpisów pod tzw. listami poparcia, co w związku z dotychczas przeprowadzonymi wyborami do Rady stało się podstawą do wyciągania różnego rodzaju negatywnych konsekwencji w stosunku do sędziów, którzy tego dokonali), nie tylko zdecydowali się na udział w tej procedurze, ale zachęcają do jak najszerszego uczestnictwa w niej przez sędziów. Dobitnym potwierdzeniem faktu, iż omawiany spór nie ma wyłącznie charakteru prawnego i czysto merytorycznego jest przy tym to, że czynności podejmowane w związku z koniecznością wyboru członków tego organu na kolejną kadencję, obecnie stały się natomiast przedmiotem ostrej krytyki ze strony sędziów zasiadających w Krajowej Radzie Sądownictwa w ciągu ostatnich 2 kadencji, organizacji sędziowskich z którymi są oni związani oraz aktualnej opozycji parlamentarnej. Osią sporu stało się zapowiadane zasięgnięcie opinii środowiska sędziowskiego co do poparcia i zaufania jakim cieszą się kandydaci do rady i uwzględnienia przez Sejm tej opinii w procesie wyboru sędziowskich członków Rady. Legalność tegoż opiniowania jest przez nich kwestionowana, wobec czego zniechęcają oni do uczestniczenia w tej procedurze. Dodatkowo przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o Krajowej Radzie Sądownictwa stały się przedmiotem wniosku o zbadanie ich konstytucyjności złożonego do Trybunału Konstytucyjnego właśnie przez Krajową Radę Sądownictwa.
Opisany spór w znacznej mierze przyćmiewa przy tym przedstawianie w dyskursie szczegółów ukształtowania procedury wyboru sędziowskich członków Krajowej Rady Sądownictwa, wobec czego kwestia ta niewątpliwie warta jest omówienia m.in. z uwagi na konieczność kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.
Marszałek Sejmu, nie wcześniej niż na 120 i nie później niż na 90 dni przed upływem kadencji członków Krajowej Rady Sądownictwa wybranych spośród sędziów obwieszcza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” o rozpoczęciu procedury zgłaszania kandydatów na członków Rady.
Obwieszenie Marszałka Sejmu z 9 lutego 2026 roku dotyczące nadchodzących wyborów do Rady, zostało opublikowane w Monitorze Polskim 11 lutego 2026 roku.
Kandydata na członka Rady zgłasza się Marszałkowi Sejmu, w terminie 30 dni od dnia opisanego powyżej obwieszczenia. Termin ten w przypadku nadchodzących wyborów do Rady upływał zatem 13 marca 2026 roku. Odnotowania wymaga przy tym, że w postępowaniu przed Radą nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 2 ustawy), a tym samym termin do zgłoszenia kandydata nie może być uważany za zachowany gdyby we wskazanym dniu nie nastąpiło złożenie Marszałkowi Sejmu zgłoszenia kandydata, lecz jedynie nadanie do Marszałka Sejmu takiego zgłoszenia za pośrednictwem operatora pocztowego (nie znajduje zastosowania art. 57 § 5 Kodeksu postępowania administracyjnego).
Zgłoszenia kandydata dokonuje na piśmie pełnomocnik, którym jest osoba wskazana w pisemnym oświadczeniu pierwszych 15 osób z wykazu obywateli lub sędziów popierających zgłoszenie kandydata. Uprawnionymi do zgłoszenia kandydata na członka Rady są grupy co najmniej 2.000 obywateli Rzeczypospolitej Polskiej lub 25 sędziów (niebędących w stanie spoczynku), a poparcie zgłoszenia kandydata wyrażane jest poprzez własnoręcznie złożone podpisy.
Zgłoszenie kandydata obejmuje informacje o kandydacie, pełnionych dotychczas funkcjach i działalności społecznej oraz innych istotnych zdarzeniach mających miejsce w trakcie pełnienia przez kandydata urzędu sędziego. Do zgłoszenia dołącza się zgodę sędziego na kandydowanie.
Marszałek Sejmu, w terminie 3 dni od dnia otrzymania zgłoszenia kandydata, zwraca się na piśmie do prezesa sądu właściwego dla zgłoszonego kandydata, z wnioskiem o sporządzenie i przekazanie, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wniosku, informacji obejmującej dorobek orzeczniczy kandydata, w tym doniosłe społecznie lub precedensowe orzeczenia, i istotne informacje dotyczące kultury urzędowania, przede wszystkim ujawnione podczas wizytacji i lustracji.
Marszałek Sejmu może odmówić przyjęcia zgłoszenia kandydata w formie postanowienia z uzasadnieniem, które doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi. Może to nastąpić wówczas, gdy:
1) liczba prawidłowo złożonych podpisów przez obywateli popierających zgłoszenie jest mniejsza niż wymagana (2.000), co w przypadku wątpliwości jest weryfikowane na wniosek Marszałka Sejmu przez Państwową Komisję Wyborczą;
2) liczba prawidłowo złożonych podpisów przez sędziów popierających zgłoszenie jest mniejsza niż wymagana, przy czym Marszałek Sejmu w terminie 3 dni od dnia otrzymania zgłoszenia kandydata, zwraca się na piśmie do Ministra Sprawiedliwości o potwierdzenie posiadania przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego. Minister Sprawiedliwości potwierdza posiadanie przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego w terminie 3 dni od dnia otrzymania pisma.
Postanowienie może być zaskarżone przez pełnomocnika do Sądu Najwyższego w terminie 3 dni od dnia doręczenia. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w składzie 3 sędziów w terminie 3 dni w postępowaniu nieprocesowym. W przypadku nierozpoznania skargi we wskazanym terminie postępowanie przed Sądem Najwyższym umarza się z mocy prawa, a postanowienie Marszałka Sejmu odmawiające przyjęcia zgłoszenia jest wiążące. Wskazana regulacja art. 11b ust. 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o Krajowej Radzie Sądownictwa musi budzić co najmniej uzasadnione wątpliwości co do jej konstytucyjności, gdyż z uwagi na samo tylko uchybienie przez Sąd Najwyższy terminowi do rozpoznania sprawy, może skutkować definitywnym pozbawieniem sędziego możliwości ubiegania się o wybór do Krajowej Rady Sądownictwa. Na podstawie uchwały nr 161/2026 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 27 lutego 2026 roku m.in. wskazana regulacja stała się przedmiotem wspomnianego powyżej wniosku do Trybunału Konstytucyjnego. Dodatkowo Rada domaga się w nim „zakazania Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej i jego organom dokonywania jakichkolwiek czynności faktycznych lub prawnych związanych z wyborem sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa po odmowie przyjęcia zgłoszenia o którym mowa w art. 11b ust. 5 ustawy o KRS i art. 11b ust. 8 w związku z art. 11b ust. 5 ustawy o KRS przed rozpoznaniem przez SN skargi o której mowa w art. 11b ust. 6 ustawy o KRS do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznego orzeczenia (wyroku) w niniejszej sprawie – pod rygorem nieskuteczności dokonanych wbrew zakazowi czynności.”.
Zgłoszenia kandydatów zweryfikowane pozytywnie przez Marszałka Sejmu, przekazuje on niezwłocznie posłom i podaje do publicznej wiadomości, z wyłączeniem załączników. Wspomniane podanie do publicznej wiadomości następowało dotychczas przede wszystkim poprzez opublikowanie skanów dokumentów na stronie internetowej Sejmu.
Kolejno Marszałek Sejmu zwraca się do klubów poselskich o wskazanie w terminie 7 dni nie więcej niż 9 zgłoszonych kandydatów na członków Rady. Gdyby łączna liczba kandydatów wskazanych przez kluby poselskie była mniejsza niż 15, Prezydium Sejmu wskazuje kandydatów w liczbie brakującej do 15.
Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka (SPC) ustala listę 15 kandydatów na członków Rady, z tym zastrzeżeniem, że na liście uwzględnia się co najmniej 1 kandydata wskazanego przez każdy klub poselski, który działał w terminie 60 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu kadencji w trakcie której jest dokonywany wybór, o ile kandydat został w ogóle wskazany przez klub w ramach opisanej powyżej procedury wskazań kandydatów.
Sejm – głosując całościowo (en bloc) na listę 15 kandydatów ustaloną w sposób opisany powyżej – wybiera członków Rady na wspólną czteroletnią kadencję, na najbliższym posiedzeniu Sejmu, większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. W przypadku niedokonania wyboru członków Rady wskazaną większością głosów, Sejm wybiera członków Rady bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, również głosując całościowo (en bloc) na listę 15 kandydatów ustaloną w sposób opisany powyżej.